Er zijn weinig films waar zo lang op is gewacht als Watchmen — door een handjevol nerds. Ik ben een van die nerds. Maar Watchmen is in de markt gezet als een superheromovie zoals Spiderman of een deel uit de serie Batmanverfilmingen, compleet met knalharde trailers en action figures. Waardoor ik als nerd, samen met dat handjevolle groepje andere nerds, in een zaal zat met mensen die voor wat lekkere actie waren gekomen.

Ok, er was actie. Maar er was ook psychologisch drama, er waren historische verwijzingen, en er waren dikke, dikke lagen. Het publiek dat voor de actie was gekomen, verliet verward de bioscoop.

Watchmen is de verfilming van een korte serie comics (twaalf delen, daarna als trade paperback uitgegeven) uit 1986. Er gaat een lange geschiedenis aan de verfilming vooraf: in een dans tussen studio’s, screenwriters, producers en regisseurs (ex-python Terry Gilliam is lang aan het project verbonden geweest, maar kwam niet uit op het budget dat hij nodig had en vond uiteindelijk dat de strip toch onverfilmbaar was) is Watchmen meer dan twintig jaar in production hell geweest. Schrijver van de strip Alan Moore was aanvankelijk enthousiast over het idee van een filmversie, maar later nam hij afstand van het project. Zijn naam staat niet op de aftiteling en geld uit rechten gaat naar de tekenaar, Dave Gibbons. De verfilming van League of Extraordinairy Gentlemen was op een artistieke mislukking uitgelopen, en Moore vond dat Watchmen niet naar de bioscoop te vertalen was — omdat het een strip is. En een strip heeft zijn eigen wetten, zijn eigen natuurkunde.

De strip Watchmen was uniek. Het verschijnsel superheldencomic werd in beschouwing genomen in een superheldencomic. Watchmen was de strip die alle andere strips op hun plaats zette, en elke (Amerikaanse) stripmaker na Watchmen moet wel beïnvloed zijn door die strip.

Watchmen was de eerste comic die zich afvroeg waarom de comic superhelden nodig had. En hoe vreemd het eigenlijk was dat al die superhelden geen direct effect hadden op de wereld waar ze in leefden. Elk superheldenuniversum (in Amerika hebben twee comicuitgevers de overhand: Marvel en DC; bij Marvel lopen helden als Spiderman en de Hulk rond, en hoewel die hun eigen boekjes hebben, kunnen ze elkaar tegenkomen in het Marvel Universe — bij DC geldt dat voor onder andere Superman en Batman) is doordrenkt van honderden mensen met superkrachten, maar zo’n universum houdt wel gelijke tred met het onze. Terwijl er in die werelden dingen gebeuren die de geschiedenis toch echt een andere kant op zouden moeten sturen. Vanuit het perspectief van de makers is dat niet kwalijk te nemen: Superman had zijn eerste optreden in 1938 — met zijn krachten aan de kant van de geallieerden zou Hitler niet eens de kans hebben gehad concentratiekampen te bouwen; en hoe zou die wereld er zeventig jaar later uitzien? Door de opzet van de strip (12 delen en een afgerond verhaal) was er juist meer vrijheid dan ‘normale’ comicmakers in de Amerikaanse stripindustrie hadden: Spiderman kan je niet zomaar dood laten gaan, want die moet nog een oneindige serie verhalen mee.

In Watchmen hebben makers Moore en Gibbons laten zien wat voor invloed mensen met superkrachten op de wereld zouden hebben. Meerdere mensen met superkrachten? Nee — één man. Want, zo vertelt Watchmen, superkrachten zijn eigenlijk maar een beetje raar. De eerste superhelden in het universum van Watchmen zijn gewone mensen die behoorlijk kunnen vechten en een mal kostuum aantrekken.

Kortom: de strip was (en is nog steeds) bijzonder, en werd onverfilmbaar geacht. Maar zoals dat wel vaker gaat met verhalen waarvan gezegd wordt dat ze niet op het scherm te krijgen zijn, heeft er toch iemand de moeite genomen tegen de stroom in te zwemmen. En soms loopt dat goed af. Maar ‘goed’ is in dit geval wel relatief.

Een vriend mailde me nadat hij naar de bioscoop was geweest: ‘ik kan me haast niet voorstellen dat je dichter bij een perfecte verfilming kan komen dan dit... Echt heel fraai gedaan. en het enige dat ze veranderd hebben is eigenlijk op z'n minst net zo goed gevonden als het originele ding in de comic.’ Precies wat ik erover dacht. Maar ik zal een van de weinigen in de zaal zijn geweest, de avond dat ik ‘m keek. Het handjevol nerds zat te genieten; de rest van het publiek zal er wat genuanceerder over na hebben gedacht. Of het gewoon een rare, trage film hebben gevonden. De rest van het publiek verwachtte een stripverfilming zoals de Wolverine-film die eraan zit te komen; voor Watchmen begon werd de trailer getoond. Hugh Jackman als de held van menig comiclezer — of beter: de acteur die de held van menig comiclezer speelt — en een aangename brok actie voor de niet-ingewijden. Maar ik weet zeker dat een percentage van het handjevol nerds dat op Watchmen zat te wachten met kromme tenen zat, want in de trailer zat al een dikke en zeer essentiële afwijking van het verhaal zoals dat hoort bij Wolverine: hij koos helemaal niet zelf voor dat adamantium skelet! (Inderdaad: onbegrijpelijk voor niet-ingewijden.)

De haren op mijn armen stonden overeind: ik was heel benieuwd wat er verminkt was aan Watchmen.
Helemaal niets dus.

De intiteling heeft regisseur Zack Snyder gebruikt om de achtergrond van het verhaal te vertellen (Nixon is aan de macht gebleven omdat één van de ‘helden’ de Watergatejournalisten heeft vermoord, de oorlog in Vietnam is gewonnen door Dr. Manhattan, de enige held met echte krachten), en verder wordt het verhaal gevolgd. Van A tot Z. Er worden wat lijnen weggelaten omdat de film ‘maar’ tweeëneenhalf uur duurt (er is al beloofd dat het stripverhaal-in-het-stripverhaal Tales of the Black Freighter op de DVD gaat komen), en het einde is aangepast op een manier waar niemand zich aan kan storen (ik vond het idee stiekem beter dan het einde in de strip), maar Snyder is extreem trouw aan de strip gebleven. Panels en dialogen uit de comic zijn letterlijk in de film terug te vinden. Voor mij en de andere nerds een warm bad en, voor ons, een prachtige film. Een manier om één van de beste strips ooit (die behoorlijk moeilijk te lezen is) lui te bekijken.

Echt: geweldige film. Maar wel alleen voor een handjevol nerds. Die overigens wél met kromme tenen naar de merchandising kijken: action figures van Ozymandias? Wordt dat verschijnsel juist niet in de strip én in de film op de hak genomen? Een actiegame waarin je Rorschach bestuurt om een opstand in een gevangenis neer te slaan, 10 jaar voor het verhaal in de strip begint? Had Alan Moore niet juist een afgerond verhaal geschreven waarin zijn personages een functie hadden die ze alleen in dat verhaal vervulden? En: heeft Zack Snyder niet juist zijn uiterste best gedaan zoveel mogelijk eer aan dat verhaal te bewijzen?

Jammer dat de productiemaatschappij dat niet helemaal begrepen heeft.